Jesse, ADHD

Jesse, 29, heeft ADHD.

Druk, lastig, ongeconcentreerd, altijd aandacht vragen enzovoorts. Says who? Vanuit welke hoek wordt er naar hem gekeken? Hoe zou hij eruit zien achter zijn etiket?

Mijn vriendin Nynke en ik zitten aan de ontbijttafel. Buiten klinkt gezang. ‘Ik heb tien kinderen,’ zegt ze met een hoofdknik  naar de keukendeur.

Jesse maakt heupwiegend zijn entree. Hij zwaait zijn haar uit het gezicht en opent zijn armen. Ons gesprek spat als een zeepbel uit elkaar.

‘Ha dames! Lekker geslapen?’ Als Jesse aanwezig is, vult hij de hele ruimte. Anderen worden gereduceerd tot  figuranten die  zijn show bestaansrecht geven en zijn licht reflecteren. Niemand rekent hem dat ooit aan. Jesse is geweldig.

‘Ja, totdat jij om acht uur langs kwam,’ antwoordt zijn moeder.

‘Wakker worden!’ doet Jesse zichzelf met zware stem na.

‘Kon je ons niet laten uitslapen?’

‘Waarom, op zo’n mooie dag?’

‘Heb je al ontbeten lieverd? Kom er bij zitten.  Zal ik een stoel voor je halen?’

‘Hij kan toch ook hier naast mij op het bankje?’ zeg ik. Jesse ploft fluitend naast me neer.

‘De zon schijnt, ik heb mijn biertje, mijn peuk en mijn gitaar. Het leven is goed.’ Hij rekt zich luidruchtig uit. ‘Het is niet dat je krijgt wat je bewust of onbewust bestelt,’ vertrouwt hij me van opzij toe. ‘Nee, je krijgt wat je geeft. Ik heb ook wel eens  lastige tijden gehad. Dan zat ik te sippen en kwam er niks dan negativiteit op me af.’

‘We zijn nog steeds niet helemaal over de gevolgen van die lastige tijden heen, he jongen,’ valt Nynke hem in de reden. Ze heeft me vaak over de avonturen met haar zoon verteld. Jesse liep niet in zeven sloten tegelijk. Hij koos er doorgaans minstens tien.

‘Maar nu ben ik vrolijk en positief, en moet je kijken wat er gebeurt. Allemaal mooie dingen,’ zegt Jesse.

‘Hij is nergens bang voor, dat is het probleem,’ legt zijn moeder uit.

‘Waarom is dat een probleem!’ lacht Jesse.

‘Er zijn wel veel heftige dingen gebeurd. Nu zitten we nog met de achterstallige rekeningen. Hij is niet verzekerd, Laura! Kun je je dat voorstellen?’

‘Voor het zelfde geld heb ik volgende week werk. Dan loop ik de betalingsachterstanden in. Je krijgt wat je geeft,’ zegt hij tegen mij. ‘Daar geloof ik in. Je kunt niet altijd superpositief zijn, maar als het effe tegenzit, ga ik iets leuks doen zodat ik me weer goed voel. Dan komt er meteen weer positiviteit op me af! Positieve mensen, goeie aanbiedingen, meevallers.’

‘Dat is link hoor, zonder verzekering!’ zegt Nynke. ‘Vorige week verstapte hij zich.’

‘Ik verstapte me niet mama.’

‘Maar je had naar een dokter gemoeten, je had je enkel verzwikt. En dat kun je niet want je bent niet verzekerd en je hebt geen geld.’

‘Ik had me niet verstapt. Ik was van drie meter hoog vanaf de kade op een boot gesprongen.’

‘Ja, over een andere boot heen,’ vult ze aan.

‘Precies,’ glundert hij. ‘ Dat vind ik nou gaaf.’

‘En dan heb jij uitgerekend een moeder getroffen die zo bezorgd is,’  lach ik. ‘Wat moet jij haar  jarenlang  getergd hebben!’

‘Helemaal niet,’ zegt Jesse. Vroeger deed zij ook zulke dingen.’

‘Ja, maar ik kon het,’ klinkt het zachtjes.

‘Ik kan het ook, ik had alleen mijn enkel maar verzwikt!’

‘Je kon niet meer lopen.’

‘Ik kon wel lopen. Op mijn tenen.’

‘Je leek wel een ballerina. Hij is gek,’ verzucht zijn moeder. Maar ze kan haar lachen niet inhouden.

Ga niet zitten poken tussen moeder en zoon. Niemand krijgt er een vinger tussen. Ook al voelde ze zich na zijn kindertijd al versleten – en toen moest zijn pubertijd nog beginnen – ze zijn gek op elkaar. Inmiddels loopt hij tegen de dertig. Maar soms lijkt het of haar zorgen om hem niet verminderen. ADHD heb je je hele leven.

‘Het lijkt wel of hij constant bestaande systemen in de war brengt,’ mijmer ik hardop als Jesse na het ontbijt moeders gras is gaan maaien. ‘Dat doen we natuurlijk allemaal min of meer, als we binnen komen in een situatie die zonder ons al gaande was. We interveniëren, veranderen de situatie. Maar de één doet dat subtieler dan de ander. Jesse breekt in, altijd en overal, en blaast het bestaande systeem op.’

‘Dat klopt precies,’ zucht Nynke. ‘En hij vertelt mensen altijd de waarheid, hij is voor niemand bang. Mensen pikken het altijd, gek he? Hij doet het als een jonge hond die onder het spelen iemand even een tik geeft.’

‘Wat een gave,’ zeg ik.

Drie uur later zit op de terugweg zit ik er nog over na te denken. Kinderen die met hun vingers in systemen prikken fascineren me. Met een systeem bedoel ik een bestaande situatie. Dat kan van alles zijn. Een gezin met haar omgangsregels. Een schoolklas met uitgesproken en onuitgesproken regels. Een relatie. Een setting waarin mensen met elkaar omgaan op grond van gedeelde overtuigingen en vastliggende sociale patronen.

Kinderen die de wind doen waaien door bestaande systemen  worden vaak bewogen door innerlijke waarden. Waarden die misschien afwijken van die  waarop hun gezin functioneert, maar die zo sterk zijn, dat ze liever onenigheid riskeren dan hun waarden ontrouw te zijn.

Ik heb het over waarden als eerlijkheid  of solidariteit. Genieten, behulpzaamheid. Trouw, optimisme. Al deze dingen zie ik ook in Jesse.

Iedereen heeft toch zulke waarden? Ja hoor, maar bij veel mensen staan die niet bovenaan. Voor sommigen is de mening van de buurvrouw belangrijker. Of de goedkeuring van de werkgever. Of de klok.

Is het niet aardig dat er van die grote knuffelolifanten zijn, die de porceleinkast van de gevestigde orde met hun achterhaalde waarden een grote beurt komen geven?

Maar dat is pijnlijk, confronterend, onfatsoenlijk, onheus, verwarrend, schadelijk!

Vast wel, er vallen geheid slachtoffers. Maar verfrissend is het ook. Zelf houd ik er wel van.

En laten we eerlijk zijn, welke neigingen van Jesse hebben nu te maken met ADHD en welke met ‘de appel valt niet ver van de boom?’

Hij is net zo hulpvaardig als zijn ma en net zo ondernemend, neemt fysiek risico’s zoals zij dat deed, heeft net als zij zijn mening klaar. Is net zo’n levensgenieter en even sociaal. Onder andere.

Ik merk ook een verschil op. Zij is erg bezorgd, hij niet. Is dat misschien een porceleinen kopje?

Als ik hem beoordeel naar zijn etiket zie ik dit: Lastig, oncontroleerbaar, te aanwezig, overheersend. Daar word ik niet vrolijk van. Maar als ik kijk met die andere blik, zie ik mooie dingen. Hij inspireert me geweldig en geeft me een warm  gevoel, als een shot waar ik een paar maanden op kan teren.

Jesse jongen, wees jij lekker jezelf, we gaan vanzelf wel aan je wennen !